MANDUKASANA 2🔗

। पृष्ठं सम्पीड्य
गुल्फाभ्यां जान्वंगे सवलयाकृतिः ॥
हस्तौ पादतले क्षिप्तो
मण्डूकं पाददोषहृत् ॥५५॥

| pṛṣṭhaṃ sampīḍya
gulphābhyāṃ jānvamge
savalayākṛtiḥ ॥
hastau pādatale kṣiptau
maṇḍūkaṃ pādadoṣahṛt ॥55॥

प्राणरोधमथेदानीं प्रवक्ष्यामि
समासतः ।
प्राणश्च देहगो वायुरार्यामः कुम्भकः
स्मृतः ॥ १९ ॥

स एव द्विविधः प्रोक्तः सहितः
केवलस्तथा ।
यावत् केवलसिद्धिः स्यात् तावत्
सहितमभ्यसेत् ॥ २० ॥

सूर्योंज्जायी शीतली च भस्त्री
चैव चतुर्थिका ।
भेदैरेव समं कुम्भो यः स्यात्
सहितकुम्भकः ॥ २१ ॥

prāṇarodhamathedānīm pravakṣyāmi
samāsataḥ |
prāṇaśca dehago vāyurāyāmaḥ
Kumbhakaḥ smṛtaḥ ॥ 19 ॥

sa eva dvividhaḥ proktaḥ sahitaḥ
kevalastathā |
yāvat kevalasiddhiḥ syāt tāvat
sahitamabhyaset ॥ 20 ॥

sūryojjāyī śītalī ca bhastrī caiva
caturthikā |
bhedaireva samam kumbho yaḥ syāt
sahita Kumbhakaḥ ॥ 21 ॥

अथ माण्डुकीमुद्राकथनम् ।
मुखं संमुद्रितं कृत्वा जिह्वामूलं
प्रचालयेत् ।
शनैर्गसेदमृतं तां माण्डूकीं
मुद्रिकां विदुः ॥६२॥

वलितं पलितं वैव जायते नित्ययौवनम् ।
न केशे जायते पाको यः
कुर्यान्नित्यमाण्डुकीम् ॥६३॥

atha māṇḍukīmudrākathanam ।
mukhaṃ saṃmudritaṃ kṛtvā
jihvāmūlaṃ pracālayet ।
śanairgrasedamṛtaṃ tāṃ māṇḍūkīṃ
mudrikāṃ viduḥ ॥62॥

valitaṃ palitaṃ vaiva jāyate
nityayauvanam ।
na keśe jāyate pāko yaḥ
kuryānnityamāṇḍukīm ॥63॥

कुम्भकान्ते रेचकादौ कर्तव्यस्तूड्डियाणकः
। बन्धो येन सुषुम्नायां प्राणस्तूड्डीयते यतः
॥ १०६ ॥ तस्मादुड्डीयणाख्योऽयं योगिभिः

समुदाहृतः । उड्डियाणं तु सहजं गुरुणा कथितं सदा
॥ १०७ ॥

अभ्यसेत् तदतन्द्रस्तु वृद्धोऽपि तरुणो भवेत्
। नाभेरूर्ध्वमधश्चापि ताणं कुर्यात्
प्रयत्नतः ॥ १०८ ॥

षाण्मासमभ्यसेन्मृत्युं जयत्येव न संशयः ।

kumbhakānte recakādau kartavyastūḍḍīyāṇakaḥ |
bandho yena suṣumnāyāṃ prāṇastūḍḍīyate yataḥ
॥ 106 ॥
tasmāduḍḍīyāṇākhyo'yaṃ Yogibhiḥ samudāhṛtaḥ
|

uḍḍiyāṇaṃ tu sahajaṃ guruṇā kathitaṃ sadā ॥
107 ॥

abhyaset tadatandrastu vṛddho'pi taruṇo bhavet |
nābherūrdhvamadhaścāpi tāṇaṃ kuryāt *
prayatnataḥ ॥ 108 ॥

sāṇmāsamabhyasenmṛtyuṃ jayatyeva na
saṃśayaḥ |

॥ अथ नरसिंघघ आसन ॥ दोउ फणा
पाणि होय वैसै । एडी मेलिर गुदा निवैसै
। सुम सरीर नीका ठहरावै । नासा
अग्र दृष्टि को ल्याबै
॥ ३०३

॥ atha narasiṃghagha āsana ॥
dou phaṇā pāṇi hoya vaisai ।
eḍī melira gudā nivaisai । suma
sarīra nīkā ṭhaharāvai । nāsā
agra driṣṭi ko lyābai ॥ 303

प्राणरोधमथेदानों प्रवक्ष्यामि
समासतः ।
प्राणश्च देहगो वायुरार्यामः कुम्भकः
स्मृतः ॥ १९ ॥

स एव द्विविधः प्रोक्तः सहितः
केवलस्तथा ।
यावत् केवलसिद्धिः स्यात् तावत्
सहितमभ्यसेत् ॥ २० ॥

सूर्योन्जायी शीतली च भस्त्री
चैव चतुर्थिका ।
भेदैरेव समं कुम्भो यः स्यात्
सहितकुम्भकः ॥ २१ ॥

prāṇarodhamathedānīṁ pravakṣyāmi
samāsataḥ |
prāṇaśca dehago vāyurāyāmaḥ
kumbhakaḥ smṛtaḥ || 19 ||

sa eva dvividhaḥ proktaḥ sahitaḥ
kevalastathā |
yāvat kevalasiddhiḥ syāt tāvat
sahitamabhyaset || 20 ||

sūryojjāyī śītalī ca bhastrī caiva
caturthikā |
bhedaireva samaṁ kumbho yaḥ syāt
sahita Kumbhakaḥ || 21 ||

लक्ष्येऽन्तर्बाह्यायां
दृष्टौ निमेषोन्मेषवर्जितायां
च इयं
शांभवी मुद्रा भवति ।
सर्वतन्त्रेषु गोप्या
महाविद्या भवति ।
तज्ज्ञानेन संसारनिवृत्तिः ।
तत्पूजनं मोक्षफलदम् ॥ ५ ॥

lakṣye'ntarbāhyāyāṁ dṛṣṭau
nimeṣonmeṣavarjitāyāṁ ca iyaṁ
śāṁbhavī mudrā bhavati |
sarvatantreṣu gopyā mahāvidyā
bhavati |
tajjñānena saṁsāranivṛttiḥ |
tatpūjanaṁ mokṣaphaladam || 5 ||

गुदं पार्ष्ण्या तु संपीड्य
वायुमाकुञ्चयेद् बलात् ।
वारं वारं यथा चोर्ध्वं समायाति
समीरणः ॥ १०४ ॥

प्राणापानौ नान्दबिन्दू
मूलबन्धेन च्ऐकताम् ।
गत्वा योगस्य संसिद्धिं
यच्छतो नात्र संशयः ॥ १०५ ॥

gudaṁ pārṣṇyā tu saṁpīḍya
vāyumākuñcayed balāt |
vāraṁ vāraṁ yathā cordhvaṁ
samāyāti samīraṇaḥ || 104 ||

prāṇāpānau nāndabindū
mūlabandhena caikatām |
gatvā Yogasya saṁsiddhiṁ
yacchato nātra saṁśayaḥ || 105 ||